الشيخ محمد علي الگرامي القمي

44

مذهب تشيع، آينده تاريخ بشريت (فارسى)

بايد وسايطى در كار باشد تا سنخيتى به وجود آورد . اما اين كه اين وسايط چه بايد باشند و چگونه بايد انجام شوند ، شش نظريهء مختلف ابراز شده است كه در اينجا فرصت پرداختن به آنها نيست ، ( كه اينجانب در بحثهاى مربوط به حركت جوهرى توضيح داده ام ) اما به طور كلى بايد گفت در اينجا قضيه يك بعد فلسفى دارد و يك بعد ارزشى يا عرفانى . در بعد فلسفى بايد گفت كه همهء عالم به يك اصل واحد بر مىگردد . يعنى كل اين عالم متكثر ، يك واحد است ، مثل بدن ما كه از ميلياردها موجود زنده تشكيل شده ولى درعين حال يك واحد است و همهء ياخته هاى عجيب و غريب و تشكيل دهندهء جسم انسانى در واقع تحت پوشش يك موجودند . كرهء زمين نيز كه در برگيرندهء اين همه نبات و جماد و حيوان و انسان است در واقع يكى است . منظومهء شمسى هم با همهء سيارات اطرافش يك منظومه است . همچنان كه كهكشان با همهء منظومه هايى كه آن را تشكيل مى دهند يك كهكشان است و عالم كلًا نيز همين طور ، داراى كهكشان هايى است كه همه به يك واحد بر مى گردند و اينها همه مرتبطين آن واحدند ، و تكثر آنها مربوط به حدود هر يك در مقايسه با ديگرى است . ولى وقتى قياس را بين خودشان نگيريم بلكه با علت كل مقايسه كنيم ، حدود ملغى مىشود و اصل آنها به تعبير فلاسفه